روزنامه همشهري- 26خردادماه 1389- حميدرضا اميدي سرور
سايه شكست تحقيرآميز آلمان نازي و معضلات اقتصادي، سياسي و به‌ويژه انساني پس از آن، در جنگي كه خود افروخته بود، تا سال‌هاي سال بر جسم، روح و زندگي مردم اين كشور سايه افكند.
پس دور از ذهن نبود اگر نويسندگان و هنرمندان اين ديار تا سال‌هاي سال نتوانستند از تأثيرات جنگ جهاني دوم خود را برهانند، آنگونه كه ردش را تا همين دو دهه اخير به اشكال مختلف در آثار آنها مي‎شد ديد.
با اين وصف شايد بتوان مهم‌ترين ويژگي نويسندگان نسل جديد آلمان را در بيرون آمدن از زير سايه اين جنگ‎زدگي و پرداختن به روزگار خود دانست؛ نسلي كه در چند دهه اخير با انتشار آثاري در خور اعتنا طرحي نو در ادبيات آلمان در انداخته و چهره‎اي تازه از آن به نمايش گذاشته‎اند تا ديگر ادبيات آلمان را تنها منحصر به نام‎هاي بزرگي چون توماس مان، هاينريش بل، گونتر گراس و... ندانيم؛ نسلي كه حرف‎هاي زيادي براي گفتن دارد؛ نويسندگاني همچون زيبيله برگ، هارتموت لانگه، اووه تيم، اينگو شولتس، يوليا فرانك و... .
خوشبختانه چهره تازه ادبيات آلمان در كشور ما نيز با اقبال روبه‌رو بوده و نبايد از كنار نام محمود حسيني‎زاد به راحتي گذشت، البته نه فقط به‌دليل كيفيت ترجمه‎هاي تخصصي از زبان آلماني به فارسي او بلكه به‌دليل سهم بسزايي كه در شناساندن نويسندگان امروز ادبيات آلمان و آثارشان به مخاطب فارسي زبان داشته است.
يوديت هرمان نيز يكي از اين نويسندگان است؛ چهره‎اي جوان كه يكي از استعدادهاي ادبيات آلمان شناخته مي‎شود و تنها با 3 كتاب، نه‌تنها جايگاه خود را در ادبيات اين كشور تثبيت كرده است بلكه با ترجمه و انتشار اين آثار به ديگر زبان‌ها شهرتش آن‌سوي مرزها را نيز درنورديده و مي‎رود تا به نامي آشنا در ادبيات اروپا بدل شود. نخستين بار حسيني زاد با ترجمه گزيده‎اي از داستان‌هاي كوتاه اين نويسنده به فارسي در كتابي به نام «آن‌سوي رودخانه ادر» او را به فارسي‌زبانان معرفي كرد و حالا نيز با ترجمه كتابي به نام «آليس» قدم ديگري در اين راه برداشته است.
يوديت‌هرمان، نويسنده و روزنامه‌نگار جواني است كه در سال‌1970 به دنيا آمده و ساكن زادگاه خود( برلين) است. او ابتدا با انتشار داستان‌هايي كوتاه چهره شد و آثارش نه‌تنها با استقبال روبه‌رو شدند بلكه جوايز گوناگوني را نيز برايش به ارمغان آوردند. يوديت هرمان بعد از موفقيت داستان‌هاي كوتاهش در بهار2009 «آليس» را منتشر كرد. اين كتاب از 5‌بخش (5داستان) تشكيل مي‎شود كه همگي از تمي واحد، يعني تنهايي و مرگ برخوردارند.
وجه مشترك ديگر اين داستان‌ها حضور نامي است مشترك (آليس) كه در هر يك از داستان‌ها به نوعي با انساني در حال احتضار روبه‌رو شده و در آخرين لحظات وداع آنها با مرگ به ديدارشان مي‎شتابد و به اين ترتيب نويسنده برشي در زندگي انسان‌هاي دم مرگ مي‎زند و به اوضاع و احوال آنها مي‎پردازد. ارتباط دروني در اين 5داستان باعث شده است كه برخي آليس را يك رمان به حساب بياورند، آنگونه كه در چاپ آن به زبان فارسي نيز از آن به‌عنوان رمان ياد شده است.
اما يوديت‌هرمان وقتي مصاحبه‌كننده مجله اشپيگل عنوان مي‎كند كه اگر هر نويسنده‌ ديگري اين كتاب را نوشته بود از آن به‌عنوان رمان ياد مي‎كرد، نه مجموعه داستان، به درستي پاسخ داد كه اين كتاب شامل 5 داستان است با يك شخصيت؛ آليس. و نكته آنجاست كه اگرچه رمان عنواني جذاب‎تر از داستان كوتاه براي اين كتاب به‌حساب مي‎آيد اما صرف برخورداري چند داستان از تمي واحد و همچنين شخصيتي با يك نام مشترك، نمي‎توان آن را رمان ناميد، خاصه آنكه رمان ساختاري ديگرگونه و برخورداري از عناصر مضموني و روايي مرتبط‌تري را طلب مي‎كند.
داستان‌هاي اين كتاب همچون اغلب آثار يوديت هرمان از لحني واقع‌گرايانه، سرد و اندوهبار برخوردارند. نثر اين نويسنده ساده و متكي بر رعايت نهايت ايجاز است؛ ايجازي كه در بسياري از بخش‎هاي داستان‎هايش جا مي‎افتد و ذهن خواننده را به مشاركت در داستان فرا مي‎خواند تا خود به پر كردن آنچه به‌دليل ايجاز ناگفته باقيمانده بپردازد و در نهايت به همين دليل ارتباطي قوي‎تر با آن برقرار ساخته و بيشتر در فضاي داستان قرار مي‎گيرد. اما در عين حال افراط نويسنده در به‌كارگيري اين بيان موجز، در پاره‎اي از بخش‎هاي داستان، شكلي مبهم و گنگ به‌خود گرفته و اين خلأها كاركردي معكوس و دافعه‌برانگيز پيدا مي‎كند.
اما در مجموع به كارگيري ايجازي تا اين حد، نيازمند تبحر و تسلطي بسيار در تفكيك و دست‌چين‎ كردن كلمات و جملات است كه به هر حال يوديت هرمان از اين آزمون سربلند بيرون آمده و مخاطب نيز در طول كتاب به سبك او عادت مي‎كند، هرچند كه نبايد فريب سادگي ظاهري متن را خورده و از دقت لازم براي خواندن آن دور افتد.
دنياي ماشيني شده در غرب، سردي حاكم بر روابط انساني، دور شدن آدم‌ها از يكديگر، خزيدن به لاك انزوا، اندوه اين تنهايي و... از جمله مسائلي است كه هر نويسنده‎ با شاخك‎هاي تيز در درك دنياي پيرامون خود، با آن روبه‌رو شده و نهايتا دور از انتظار نيست اگر شاهد تأثيرپذيري او از اين فضا و بازتاب آن در داستان‌هايش باشيم. يوديت هرمان به‌عنوان نويسنده‌اي كه به روزگار خود مي‎پردازد، در آثارش به‌مراتب به سراغ چنين مضاميني رفته است و در آليس نيز كوشيده تأثير چنين اوضاع و احوالي را بر مناسبات اجتماعي و روابط فردي و انساني به نمايش بگذارد و همچنين با تمركز روي رابطه فرد با پيرامون خود و با نمايش كنش‎ها و واكنش‎هاي دروني و بيروني‎اش باري روانشناختي را نيز براي اين داستان‌ها به همراه بياورد.
درست است كه در آليس، مرگ تم مشترك داستان‌هاي اين كتاب به‌نظر ‎مي‌رسد و در لايه بيروني و روايي داستان نيز بر آن تأكيدي روشن شده است اما اين نكته بستري را نيز به‌وجود ‎آورده كه نويسنده به ايده‎هاي ديگري هم در لايه‎هاي دروني داستانش بپردازد كه سرگرداني و تنهايي آدم‌ها از اين جمله‎اند؛ تنهايي‌اي كه در اينجا بيشتر مصداق انزوايي خود خواسته به‌نظر مي‎رسد؛ انزوايي كه حاصل سردي روابط انساني و دور افتادن آنها از يكديگر ا‎ست. اگر برقراري ديالوگ را بارزترين شكل ايجاد ارتباط انساني فرض كنيم، هرمان به شكلي خلاقانه اين سردي دنياي كتاب را به كمك ضرباهنگي آهسته در روايت داستان‎ها و به‌ويژه استفاده اندك از ديالوگ ميان شخصيت‎ها در سراسر كتاب جاري ساخته است.
در نهايت آنكه آليس اثري است جذاب، تازه و با طراوت كه اين ويژگي‎هاي اثر او نه تنها به‌دليل پرداختن به مسائل و دغدغه‎هاي امروز كه به‌دليل سبك مدرن او نيز هست؛ سبكي كه در عين ويژگي‎هاي برشمرده براي آن، گاه از زباني تصويري و زنده نيز برخوردار مي‎شود.
چاپ اول آليس با ترجمه محمود حسيني زاد توسط نشر افق با شمارگان 2000‌نسخه و در 176‌صفحه به قيمت 3200تومان به بازار عرضه شده است.