نقاشی کلمات
درباره‌ي کتاب الفبای شهروند خوب نوشته برتراند راسل

عليرضا كيواني نژاد
در دنیای فلسفه و ریاضیات کم‌تر کسی را می‌توان یافت که نام و آوازه برتراند آرتور ویلیام راسل (متولد1872میلادی) را نشنیده باشد. فیلسوفی که نظریاتش در ریاضیات و فلسفه تحلیلی برای بسیاری ¬از اهل علم حجت است. در بیوگرافی‌های ارائه شده از این فیلسوف به جایزه نوبل او نیز اشاره شده است که در سال 1950 میلادی از آن خود کرد. پدربزرگش یکی از نخست وزیران بریتانیا و از خانواده¬ای سرشناس برخوردار بود. در این میان اما یکی از وجوه زندگی این اندیشمند برای علاقمندان و طرفدارانش مهجور مانده است. آن‌جا که پای ادبیات به میان می آید، راسل در پی آن است با زنجیره‌ای از کلمات تصویر خود را در قاب ذهن مخاطب ماندگار کند و تاثیری که او بر متفکران پس از خود بر جای گذاشت بر کسی پوشیده نیست.
آن‌چه اما در این مقال به آن می پردازیم کتاب الفبای شهروند خوب است که این متفکر بزرگ از خود بر جای گذاشت. این کتاب برای گروه سنی کودک و نوجوان در نظر گرفته شد اما بسیاری بر این باورند که راسل از پس جملات این کتاب پیام‌های ارزشمندی برای مخاطب بزگسال ارسال کرده است. راهی که البته به سیاقی دیگر نویسندگان بزرگی چون شل سیلور استاین در سال‌های بعد آن را پیمودند. این کتاب در 1953 منتشر شد و «فرانچسکا تمرسن» آن را نقاشی کرد. منتقدان آثار این فیلسوف بر این باورند که او در پی القای حس قهرمان‌پروری در کودکان و نوجوانان بود. برای همین بهترین ابزار یعنی ادبیات را در دست گرفت تا به هدفش برسد. راسل از خود کتابی سیاسی اجتماعی بر جای گذاشت که می‌تواند بچه‌های کم‌تر از هفت سال را به راحتی همراه خود می‌کند.
ابتدای این کتاب  با شوخی‌های راسل و تمرسن نقاش شروع می‌شود. شوخی‌هایی خصوصی که به مخاطب این فضا را القا می‌کند كه با کتابی خشک و ادبیاتی عصا قورت داده مواجه نیست چه مضامین به کار رفته  در این کتاب گاه می‌طلبد که ادبیاتی جدی‌تر به کار رود.
آن‌چه نویسنده کتاب در پی آن است شکستن کلیشه‌های رایج در یاد دادن الفبا است. او البته می‌خواهد در این راه به کودکان بیاموزد که باید چشمان‌شان را بیش‌تر باز کنند و بهتر ببینند. به عنوان نمونه در ابتدای یاددهی الفبا برای حرف A او به جای استفاده از کلمه Apple (سیب) از واژه Asinine   (ابلهانه- نادان) استفاده می‌کند. او در توضیح این کلمه می نویسد: «آن‌چه تو فکر می‌کنی.»
روی سایت¬های اینترنتی درباره نوع همکاری نویسنده با نقاش این کتاب آمده: «راسل به نقاش خود می‌گفت از به کار بردن یک کلمه چه منظوری دارد و او هم این نقاشی را می‌کشید. راسل تاکید داشت که باید در این کتاب چیزی را خلق کرد تا مانا شود. وی هم‌چنین معتقد بود کتابی ارزش خواندن دارد که پس از پایان کتاب مخاطب را به دو کار وادار کند. نخست تعمق درباره آن‌چه خوانده و دوم، ایجاد علاقه برای مطالعه کتاب‌های دیگر.»
نگاه تعدادی از منتقدان به این کتاب چندان خوشبینانه نبود و آن را هجونامه خواندند اما از آن‌جا که می‌گویند نقاش را از روی تابلوهایش می‌شناسند، راسل را هم می‌توان از روی این تابلوی کلمات شناخت. شناختی که خلاف نظر آن عده قلیل را اثبات می‌کند. روزنامه گاردین بیست و دو سال پس از چاپ این کتاب درباره¬اش نوشت:"فلسفه موجود دراین کتاب چندان هم پیچیده نیست. نویسنده می‌خواهد به کودکان بیاموزد که برای هر کاری از خلاقیت خود استفاده کنند و تنها به استفاده از تجربه دیگران دل نبندند. نخست فکر کنند و بعد گام بردارند."
 مجله معروف دیگری به نام دابلین درباره این كتاب می نویسد: "این کتاب برای اصلاح ساختار ذهنی جوانان جهان نوشته شد. آن‌ها را تشویق می‌کند که در برابر زور و زورگویان بایستند و همیشه خواهان تغییر در روند نامناسب اجتماع باشند."
"فردریک لاو" از نشریه "نیوز کرونیکل" نیز درباره‌ي این کتاب می‌نویسد: "نقاشی این کتاب بسیار هوشمندانه و زیباست و ذهن بچه‌های کم‌تر از هفت سال را به سوی آن جلب می‌کند."
این کتاب در سال‌های 1953 و1954 به صورت محدود چاپ شد و در همان سال‌ها توانست با حضور در نمایشگاه کتاب لندن نظرها را به سوی خود جلب کند. در 1964 بخشی از این کتاب در نودمین سال تولد راسل چاپ شد و در اختیار مدرسه ابتدایی «مارتین» قرار گرفت. راسل در 1970 در ولز از دنیا رفت.
اين كتاب توسط رضي هيرمندي مترجم با سابقه ادبيات كودك و نوجوان ترجمه شده كه پيش از اين آثار دكتر زئوس و شل سيلور استاين از او منتشر شده است.